Miseréris ómnium, Dómine, et nihil odísti eórum quæ fecísti, dissímulans peccáta hóminum propter pæniténtiam et parcens illis: quia tu es Dóminus, Deus noster.
Wszystkim okazujesz miłosierdzie, Panie, i żadnego ze swych stworzeń nie masz w nienawiści. Darowujesz grzechy ludziom, aby się nawrócili, i przebaczasz im, albowiem Ty jesteś Panem, Bogiem naszym.
– z Introitu dzisiejszej Mszy Świętej (Mdr 11, 24-25. 27).
* * *
Środa Popielcowa rozpoczyna Wielki Post – czterdziestodniowy okres pokuty poprzedzający Święta Wielkanocne.
Na znak rozpoczęcia czasu pokuty posypujemy dziś głowy popiołem. Popiół jest symbolem znikomości świata oraz pokory i pokuty. Poddając się obrzędowi posypania głów popiołem, uznajemy publicznie naszą grzeszność i wyrażamy chęć poprawy. Na mocy zasług Kościoła otrzymujemy pomoc Bożą do gorliwego odbycia Wielkiego Postu.
Posypywanie głów popiołem powstało w związku z praktykowaną w pierwszych wiekach Kościoła publiczną pokutą. W Środę Popielcową pokutnicy wyznawali grzechy i przywdziewali włosiennice, a biskup posypywał ich głowy popiołem. Po odmówieniu psalmów pokutnych biskup wydalał ich ze świątyni przy śpiewie słów, którymi Pan Bóg zapowiedział Adamowi wygnanie z raju. Po ostatnim upomnieniu przez biskupa zamykano drzwi, zostawiając pokutników na zewnątrz. Pokutnicy byli zobowiązani do surowych praktyk pokutnych, przez które mieli zadośćuczynić za grzechy i dać dowód poprawy. Pojednanie pokutników z Kościołem odbywało się w Wielki Czwartek.
Z czasem także inni wierni zaczęli poddawać się obrzędowi posypania głów popiołem. Papież bł. Urban II na synodzie w Benewencie w 1091 roku rozszerzył ten obrzęd na wszystkich wiernych.
Czytanymi dziś w Lekcji słowami proroka Joela Kościół wzywa nas do postu i wewnętrznego nawrócenia. Pokuta, którą głosił prorok, miała charakter społeczny; podobnie Wielki Post jest okresem wspólnego postu i wspólnej modlitwy całego Kościoła.
Oprac. na podst.: Mszał rzymski (mszalik codzienny) w opracowaniu benedyktynów tynieckich, Pallottinum, Poznań
