Tantal to jedna z najbardziej charakterystycznych polskich konstrukcji broni strzeleckiej schyłkowego okresu PRL. Powstał w Radomiu jako próba dostosowania polskiej broni automatycznej do nowego, małokalibrowego naboju 5,45 × 39 mm, który w państwach Układu Warszawskiego miał zastąpić starszy 7,62 × 39 mm.
Choć z zewnątrz Tantal mocno przypomina rodzinę AK, nie był po prostu kopią radzieckiego AK-74. Polska konstrukcja zachowała wiele rozwiązań znanych z AKM, ale otrzymała również kilka interesujących i nietypowych cech, przede wszystkim możliwość prowadzenia ognia seriami po trzy strzały oraz przystosowanie do użycia granatów nasadkowych.
HISTORIA POWSTANIA
Historia Tantala sięga początku lat 80. W tym czasie w ZSRR i innych państwach Układu Warszawskiego coraz większą uwagę poświęcano amunicji małokalibrowej. Związek Radziecki wprowadził do uzbrojenia nabój 5,45 × 39 mm wraz z karabinkiem AK-74.
Polska posiadała już ogromne doświadczenie w produkcji rodziny AKM, jednak pojawił się problem: czy kupić lub licencyjnie produkować konstrukcję odpowiadającą AK-74, czy opracować własną broń?
Wybrano drugą możliwość.
Prace prowadzone były w Ośrodku Badawczo-Rozwojowym w Radomiu, gdzie konstruktorzy rozpoczęli opracowywanie polskiej broni wykorzystującej nabój 5,45 mm. Projekt rozwijał się przez większą część dekady, a jego finalną postać opracowano w 1988 roku.
Nazwa „Tantal” nawiązywała do pierwiastka chemicznego — była częścią stosowanej w polskim przemyśle zbrojeniowym tradycji nadawania konstrukcjom nazw związanych m.in. z pierwiastkami.
KONSTRUKCJA
Tantal wykorzystuje zasadę działania znaną z rodziny AK.
Automatyka działa na zasadzie odprowadzania części gazów prochowych z przewodu lufy, które napędzają tłok gazowy. Zamek wykonuje ruch do tyłu, wyrzuca łuskę, a następnie podczas ruchu powrotnego pobiera kolejny nabój z magazynka.
Ryglowanie odbywa się poprzez obrót zamka.
Pod względem ogólnego układu konstrukcyjnego Tantal był więc blisko spokrewniony z AKM, ale został dostosowany do naboju 5,45 × 39 mm.
Jedną z najbardziej charakterystycznych cech Tantala był mechanizm wyboru rodzaju ognia.
Karabinek umożliwiał:
- ogień pojedynczy,
- serie trzystrzałowe,
- ogień ciągły.
To rozwiązanie było dość nietypowe w rodzinie AK i miało pozwalać żołnierzowi lepiej kontrolować zużycie amunicji podczas prowadzenia ognia.
NABÓJ 5,45 × 39 MM
Przejście z 7,62 × 39 mm na 5,45 × 39 mm było częścią większej zmiany w sposobie projektowania indywidualnej broni automatycznej.
Mniejszy nabój pozwalał na:
- zmniejszenie masy amunicji,
- ograniczenie odrzutu,
- łatwiejszą kontrolę broni podczas ognia automatycznego,
- zabieranie większej liczby nabojów przy podobnej masie wyposażenia.
Tantal wykorzystywał 30-nabojowe magazynki, a konstrukcyjnie był przystosowany do magazynków systemu 5,45 mm.
SKŁADANA KOLBA
Jednym z elementów bardzo łatwo rozpoznawalnych na zdjęciach jest charakterystyczna metalowa kolba składana na bok.
Rozwiązanie to przypomina konstrukcję stosowaną wcześniej w wschodnioniemieckich odmianach AK, szczególnie MPi-KMS-72.
Po złożeniu kolby długość broni zmniejszała się z około 943 mm do 748 mm.
Było to szczególnie przydatne podczas transportu, w pojazdach oraz w sytuacjach wymagających bardziej kompaktowej broni.
GRANATY NASADKOWE
Tantal został również zaprojektowany z myślą o możliwości wykorzystania granatów nasadkowych.
Było to ważne, ponieważ karabinek miał zachować możliwość wykonywania zadań wykraczających poza prowadzenie ognia z wykorzystaniem zwykłej amunicji.
W konstrukcji zastosowano odpowiednie rozwiązania umożliwiające wykorzystanie polskich granatów nasadkowych, a sam karabinek mógł współpracować z granatnikami podwieszanymi z rodziny Pallad.
DANE TECHNICZNE
- Nazwa 5,45 mm karabinek wz. 1988 Tantal
- Kraj Polska
- Konstruktor / ośrodek OBR Radom
- Producent Fabryka Broni „Łucznik” Radom
- Kaliber 5,45 mm
- Nabój 5,45 × 39 mm
- Zasada działania odprowadzanie gazów prochowych
- Ryglowanie obrót zamka
- Długość ok. 943 mm
- Długość z kolbą złożoną ok. 748 mm
- Długość lufy ok. 432 mm
- Masa ok. 3,4–3,7 kg, zależnie od przyjętej konfiguracji/źródła
- Magazynek 30 nabojów
- Prędkość początkowa ok. 880 m/s
- Szybkostrzelność teoretyczna ok. 690–700 strz./min
- Rodzaje ognia pojedynczy / 3-strzałowy / ciągły
- Przyrządy celownicze mechaniczne
- Kolba składana na bok
Drobne różnice w publikowanych danych, zwłaszcza dotyczących masy i długości lufy, wynikają z różnego sposobu opisywania egzemplarzy i konfiguracji.
PRODUKCJA
Tantal pojawił się w momencie, kiedy sytuacja polityczna i militarna w Europie zaczynała się gwałtownie zmieniać.
Broń została przyjęta do uzbrojenia na początku lat 90., a produkcja seryjna trwała stosunkowo krótko — zasadniczo w pierwszej połowie lat 90. Źródła podają około 25 tysięcy wyprodukowanych egzemplarzy, choć spotkać można również niższe szacunki.
I właśnie tutaj pojawia się jeden z największych paradoksów historii Tantala.
Konstrukcja została opracowana dla standardu amunicji 5,45 × 39 mm, charakterystycznego dla armii Układu Warszawskiego, tymczasem Polska w 1991 roku rozpoczęła zupełnie nowy etap swojej polityki wojskowej i zmierzała w kierunku NATO.
Wkrótce stało się jasne, że przyszłość polskiej armii będzie związana z nabojem 5,56 × 45 mm NATO.
Tantal znalazł się więc niejako pomiędzy dwiema epokami.
TANTAL → BERYL
Doświadczenia zdobyte podczas prac nad Tantalem nie zostały jednak zmarnowane.
Polscy konstruktorzy wykorzystali rozwiązania i doświadczenie zdobyte przy jego opracowywaniu podczas tworzenia kolejnej generacji broni.
Powstała konstrukcja w kalibrze 5,56 × 45 mm NATO, która otrzymała oznaczenie kbk wz. 96 Beryl.
Można więc powiedzieć, że Tantal był jednym z ważnych etapów rozwoju, który doprowadził polski przemysł zbrojeniowy od klasycznego AKM do współczesnej rodziny Beryli.
TANTAL NA TLE AK-74
Tantal często określany jest jako polski odpowiednik AK-74, ale takie porównanie wymaga pewnego doprecyzowania.
Oba karabinki wykorzystywały 5,45 × 39 mm, a ich zasada działania wywodziła się z rodziny AK.
Jednak Tantal był polską konstrukcją opracowaną na bazie doświadczeń z AKM, a nie licencyjną kopią AK-74.
Co więcej, polscy konstruktorzy dodali kilka własnych rozwiązań, z których najbardziej charakterystycznym był właśnie trójstrzałowy tryb ognia.
CIEKAWOSTKI
- Tantal był bronią „spóźnioną o epokę”
Kiedy w Polsce rozpoczęto jego produkcję, świat Układu Warszawskiego praktycznie przestawał istnieć.
Broń projektowana z myślą o standardzie 5,45 mm zaczęła trafiać do armii w czasie, gdy Polska już zmierzała w kierunku NATO.
- Miał nietypowy tryb 3-strzałowy
Mechanizm pozwalający na prowadzenie serii po trzy naboje wyróżniał Tantala na tle większości klasycznych konstrukcji AK.
- Istniała krótka wersja — Onyks
Na bazie Tantala opracowano subkarabinek wz. 89 Onyks, czyli znacznie krótszą odmianę przeznaczoną do zadań wymagających bardziej kompaktowej broni.
- Tantal miał swoją „nocną” odmianę
Opracowywano również warianty przystosowane do współpracy z urządzeniami noktowizyjnymi, wykorzystujące boczne mocowanie przeznaczone do celowników nocnych.
- Kolba zdradza jego pochodzenie
Charakterystyczna składana kolba jest jednym z elementów, który od razu odróżnia Tantala od klasycznego polskiego AKM.
- Krótka kariera
Produkcja trwała tylko kilka lat. Szacunki mówią o około 25 tysiącach egzemplarzy, co czyni Tantala stosunkowo rzadkim polskim karabinkiem w porównaniu z ogromną liczbą wyprodukowanych AKM.
TANTAL — PODSUMOWANIE
Kbk wz. 88 Tantal jest świetnym przykładem tego, jak historia potrafi wyprzedzić konstruktorów.
Polska opracowała nowoczesny jak na swoje czasy karabinek automatyczny, dostosowany do małokalibrowej amunicji 5,45 × 39 mm. Konstrukcja zachowywała sprawdzone rozwiązania rodziny AK, ale otrzymała również własne cechy, takie jak trójstrzałowy tryb ognia, charakterystyczna kolba składana oraz możliwość współpracy z granatami nasadkowymi.
Paradoks polegał na tym, że kiedy Tantal wszedł do produkcji, zmieniła się cała sytuacja geopolityczna Polski. W miejsce przygotowań do funkcjonowania w strukturach Układu Warszawskiego pojawiła się perspektywa NATO i konieczność przejścia na standard 5,56 × 45 mm.
Tantal okazał się więc konstrukcją krótkotrwałą, ale niezwykle ważną w historii polskiej broni strzeleckiej.
To właśnie na takich konstrukcjach jak Tantal budowano doświadczenie, które później doprowadziło do powstania Beryla.
I dlatego, mimo stosunkowo krótkiej kariery, wz. 88 Tantal zajmuje bardzo ciekawe miejsce w historii polskiego przemysłu zbrojeniowego.
