Rewolucja przemysłowa przyniosła Europie rozwój, ale także dramat milionów robotników żyjących w biedzie i pracujących w nieludzkich warunkach. Właśnie wtedy Leon XIII zabrał głos w obronie godności człowieka pracy. Ogłoszona 15 maja 1891 roku encyklika „Rerum novarum” stała się fundamentem katolickiej nauki społecznej i jednym z najważniejszych dokumentów społecznych w historii Kościoła.
Dokładnie 40 lat później, 15 maja 1931 roku, papież Pius XI wydał encyklikę „Quadragesimo Anno” (O chrześcijańskim ustroju społecznym), która jest rozwinięciem encykliki Leona XIII. Papież potwierdza, że nie można pogodzić socjalizmu z katolicyzmem, jak również mówi o grzechu liberalizmu, który prowadzi do wyzysku ludzi, kumulacji kapitału i owoców pracy w wąskiej grupie oligarchów. Encyklika ta jest podstawą dla solidaryzmu narodowego, łączącego interesy pracowników i pracodawców, działających zgodnie na rzecz całego społeczeństwa.
Pius XI wyraził w encyklice troskę o los ludzi żyjących z pracy własnych rąk. Potwierdził, że socjalizmu w wydaniu marksistowskim nie można pogodzić z prawdziwym chrześcijaństwem, czyli wiarą katolicką, jako że ów socjalizm zakłada niesprawiedliwe podzielenie owoców pracy. Również liberalizm (kapitalizm) nie jest uczciwy, gdyż prowadzi jedynie do gromadzenia kapitału, bez dbałości o ludzi.
Podobnym kierunkiem społeczno-politycznym, choć zakładającym istnienie wspólnych celów dla całego społeczeństwa, jest solidaryzm narodowy. Katolikom nie wolno pod żadnym pozorem popierać programów czy partii politycznych czy to marksistowsko - socjalistycznych, czy liberalnych. System korporacyjny ratuje wolność i indywidualność jednostki przed niewolnictwem kolektywizmu, z drugiej nakłada pęta na egoizm. Tendencja ta tkwiła już w hasłach polityki społecznej rzuconych przez Rerum novarum – lecz dopiero korporacjonizm jest wykończeniem tego procesu wielkiej przebudowy społecznej w duchu Ewangelii.
Na czym polega istota ustroju korporacyjnego? To syntetyczne rozwiązanie dylematu liberalno-kolektywistycznego. Pojęcie „zawodu” w przeciwieństwie do „zarobku” i zysku – pojęć charakteryzujących okres liberalizmu i jego atomizacji społecznej wypływa z organistycznej koncepcji społeczeństwa, która uznaje państwo lub naród za całość istniejącą dzięki świadomemu współdziałaniu części.
To współdziałanie i podporządkowanie to nawrót do dawnego, chrześcijańskiego pojęcia służby, na którym się opierał ustrój wieków średnich. Dlatego też Rewolucja [anty]Francuska za głównego wroga – obok Kościoła i monarchii – uznała tradycyjne społeczeństwo feudalne. Pojęcie „zawód” i związana z nim kategoria „stanu” w nowoczesnym ujęciu oderwanym od wyobrażeń o związanej z nim dziedziczności, które było początkiem końca tego ustroju, zawiera w sobie ten moralny postulat służby, a więc zasadę altruistyczną, w przeciwieństwie do egoizmu jednostkowego i grupowego, który leży u podstaw kapitalizmu i marksizmu.
Ustrój korporacyjny wiedzie do systemu politycznego, opartego na przewadze fachowości, na kulcie kompetencji, wprowadzeniu istotniejszych niż dotąd zasad selekcji elity rządzącej. Rozwój ten idzie po linii zwycięstwa wartości moralnych jednostki nad demagogią z jednej, a dyktaturą partii czy jednostek z drugiej strony.
Korporacjonizm jest jedyną ideą, która może się zwycięsko przeciwstawić wyzyskowi oraz kolektywizmowi na wszystkich jego odcinkach od komunizmu, aż do rasizmu. Jego siła leży w tym, że choć nawiązuje do dawnej tradycji to jednak jest on ideą nową, jeszcze nieskompromitowaną nieudanymi próbami życia. Z powyższego toku wynika, że odrzucając wiarę w możność przerobienia człowieka od zewnątrz, charakteryzującą ruchy rewolucyjne, nie można jednak przeoczyć faktu, że i zewnętrzne warunki są czynnikiem silnie wpływającym na treść i kierunek rozwoju kulturalnego i moralnego, a to wymusza także ich zmianę.
Z tych powodów katolicyzm nie może być obojętnym wobec zagadnień ustrojowych. Wykazała to w pełni historyczna encyklika Quadragesimo anno – i dlatego pozostanie ona dużych rozmiarów kamieniem milowym w prawidłowo rozumianym rozwoju ludzkości.
