4
sierpnia 1903 roku kardynał Giuseppe Sarto, patriarcha Wenecji, został
wyniesiony na tron papieski i przyjął imię Pius X. Jego program odnowy
społeczeństwa chrześcijańskiego, zawarty w motcie Insturare Omnia in
Christo (Odnowić wszystko w Chrystusie) silnie bronił ortodoksji w
zagrożonym modernizmem Kościele. Walka św. Piusa X z modernizmem
sięgnęła zenitu w encyklice Pascendi Dominici Gregis z 8 września 1907
roku, poprzedzonej dekretem Lamentabili Świętego Oficjum z 3 lipca 1907
roku oraz listem motu proprio Sacrorum Antistitum z 1 września 1910
roku, który wymagał od duchownych złożenia przysięgi
antymodernistycznej.
Krzyżem
pontyfikatu św. Piusa X było jednak osamotnienie, jakiego doświadczył
on w walce przeciwko modernizmowi. Papież miał zaledwie kilku wiernych
współpracowników – zarówno w episkopacie Włoch, jak i kurii rzymskiej.
Oprócz sekretarza, Giovanniego Battisty Bressana (1861-1950), pomagali
mu przede wszystkim dwaj kardynałowie: sekretarz stanu Rafael Merry del
Val (1865-1930) oraz prefekt Świętej Kongregacji Konsystorialnej Gaetano
De Lai (1853-1928). Jedną z sił, która stanęła do walki wraz z Piusem,
było też pewne, jakże cenne, narzędzie, na które mógł liczyć: Sodalitium
Pianum, antymodernistyczne stowarzyszenie, działające w ukryciu, lecz z
pełnym poparciem papieża i Kongregacji Konsystorialnej.