Cytaty

* INTEGRALNY RZYMSKI KATOLICYZM * NACJONALIZM INTEGRALNY * NARODOWY SOLIDARYZM * UNIWERSALIZM * PRZEŁOM NARODOWY * EUROPA WOLNYCH NARODÓW *

PRZECIWKO KOMUNIZMOWI I KAPITALIZMOWI! ZA NARODOWYM SOLIDARYZMEM PAŃSTWA!

PORTAL PUBLICYSTYCZNY:

* INSTYTUTU N-R CHRISTUS REX

* RUCHU NARODOWO-RADYKALNEGO

Codziennik internetowy (wydarzenia - relacje - artykuły)

PRZEŁOM NARODOWY - jest to projekt polityczny łączący w sobie ideę hierarchiczną z myślą narodową w duchu rzymskiego katolicyzmu, dążący do zmiany obecnego Systemu politycznego w sposób radykalny i trwały

niedziela, 25 grudnia 2016

Norbert Wójtowicz: Juliusz Sokolnicki – ofiara damnatio memoriae (POSŁOWIE)


Znalezione obrazy dla zapytania sokolnicki
        Kiedy jakiś czas temu p. Zbigniew Rutkowski zwrócił się do mnie z propozycją bym napisał artykuł zamykający II tom pracy „Nieznany Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Juliusz Nowina-Sokolnicki” w pierwszej chwili pomyślałem, że to żart. Czym innym jest bowiem napisać po prostu tekst poświęcony jakiś życiu i działalności Juliusza Sokolnickiego, a czym innym jest napisać podobny tekst do tomu zatytułowanego „Nieznany Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej”. Wahałem się uważając, że w tym drugim przypadku należałoby bezwzględnie wierzyć w prawdziwość tytułu tomu. Ja takiej wiary nigdy nie posiadałem i nie posiadam... 

Juliusza Nowina-Sokolnickiego znałem przez kilka lat, lecz już podczas naszej pierwszej rozmowy powiedziałem mu bardzo wyraźnie, że w przeciwieństwie do grupy otaczających go zwolenników nie będę do niego mówił „Panie Prezydencie” lecz „Panie Juliuszu”. Powiedziałem mu wprost, że jego „prezydentura” wzbudza szereg wątpliwości i nie mam podstaw do uznania jej legalności. Zaakceptował on moje prawo do własnej opinii na ten temat i nigdy nie próbował wywierać nacisku w tym zakresie. Moja postawa w żaden sposób nie wpłynęła negatywnie na nasze późniejsze wzajemne relacje. Równocześnie jednak, choć powiedziałem mu o swoich wątpliwościach to już w tej pierwszej rozmowie zastrzegłem otwartość na jego argumenty. Oczekiwałem, że może zechce spróbować w jakiś sposób rozwiać mój sceptycyzm i przekonywać o legalności swoich działań po 1972. Juliusz Nowina-Sokolnicki nigdy nie uczynił najmniejszego wysiłku aby sprawić, że zachwiałbym się w swoim przeświadczeniu.

Juliusz Nowina-Sokolnicki był osobą bardzo ciepłą w bezpośrednich relacjach i potrafił od pierwszego kontaktu wzbudzić nić sympatii. Z pewnością miał wielu bezkrytycznych admiratorów, którzy w przeciwieństwie do mnie nie mieliby dylematu związanego z tytułem niniejszej książki. Mimo początkowych wątpliwości przełamałem się uważając zawsze, że to czy Juliusz Sokolnicki był prezydentem to jedno, a to czy Juliusz Sokolnicki miał znaczenie dla dziejów polskiej emigracji to zupełnie inna sprawa. 

Już od starożytności znana jest procedura „potępienia pamięci”. W starożytności niejednokrotnie imię bytu utożsamiane było z jego istnieniem, i konsekwentnie jego usunięcie oznaczało nieistnienie. W związku z tym w stosunku do osób skazanych na zapomnienie stosowano procedurę polegającą na usunięciu imienia z dokumentów i pomników oraz niszczeniu wizerunków danej osoby. Znamy to choćby ze starożytnego Egiptu, gdzie w ten sposób karano władców uznanych za uzurpatorów (np. królów hyksoskich) czy faraona-reformatora Amenhotepa IV Echnatona, znamy to ze starożytnej Grecji, gdzie kara ta dotknęła podpalacza świątyni Artemidy w Efezie Herostratesa, czy wreszcie ze starożytnego Rzymu, gdzie nakładana za przestępstwa przeciwko godności ludu rzymskiego w okresie cesarstwa dotknęła szczególnie znienawidzonych władców (m.in. Kaligulę, Nerona, Domicjana, Kommodusa, Getę, Maksymina Traka i innych). To właśnie do tej ostatniej tradycji nawiązuje używany dziś powszechnie łaciński termin „damnatio memoriae”[1]. Opisując zawiłości prawa rzymskiego Witold Wołodkiewicz wskazywał: „Zatarcie pamięci zmarłego stanowiło w odczuciu Rzymian – tak bardzo dbających o kultywowanie pamięci swych bliskich zmarłych – szczególnie dotkliwą karę. Orzekał ją również Senat. Negatywna ocena osoby zmarłego cesarza wynikała głównie ze względów politycznych. [...] »Damnatio memoriae« powodowało również zatarcie imienia potępionego na inskrypcjach i usunięcie go z pomników.”[2]

W oficjalnej wykładni historii Polski przyjętej po 1989 roku wskazuje się, że sukcesja władzy prezydenckiej po śmierci Augusta Zaleskiego przebiegała na emigracji po linii Stanisław Ostrowski → Edward Raczyński → Kazimierz Sabbat → Ryszard Kaczorowski. W tej sytuacji pojawiające się niekiedy głosy zwolenników prezydentury Juliusza Sokolnickiego bywają z reguły ośmieszane lub wyciszane. W tym drugim przypadku mamy często do czynienia ze swoistym „damnatio memoriae”. Jak zauważył jeden z autorów „kiedy czytelnik weźmie do ręki wydane w Polsce po 1990 r. podręczniki do historii nie dowie się z nich kim jest Juliusz Nowina-Sokolnicki [...] Takiego człowieka w opinii autorów tych podręczników i ich wydawców nie było. Nie istniał?”[3] O ile można zrozumieć takie postępowanie ze strony dawnych przeciwników politycznych Sokolnickiego, to podobne zachowania ze strony niektórych historyków mogą już budzić szczere zdziwienie. Można nie uznawać go za legalnego Prezydenta RP, ale nie sposób nie zauważać iż na przestrzeni ostatnich 40 lat zarówno na emigracji jak i w kraju nie brakowało osób, które takie opinie głosiły. W trakcie swojej wieloletniej działalności zgromadził wokół siebie niemałe grono zwolenników, którzy z przekonaniem mówili o nim „Pan Prezydent”. W trakcie swojej wieloletniej działalności wielokrotnie występował na forum publicznym mówiąc o polskiej racji stanu. Jego działalność odbijała się echem w wielu państwach i nawet jeśli mamy wątpliwości co do legalności jego prezydentury to nie powinniśmy mieć wątpliwości co do jego istnienia w życiu politycznym emigracji.

Juliusz Sokolnicki z Pigłowic h. Nowina urodził się 16 grudnia 1920 r. w Pińsku jako syn Antoniego Franciszka Emila Sokolnickiego i Ireny ze Skirmuntów[4]. Już ten pierwszy fakt z jego życia budzi uwagi biografistów. Tomasz Lenczewski podkreślał, że data ta „pochodzi z dokumentów, jakimi posługiwał się zainteresowany po przybyciu na emigrację po 1945 r.” i „wymaga ona, tak jak wszystkie jego informacje biograficzne, ścisłej weryfikacji”[5]. Wskazuje on, że Józef Juliusz Sokolnicki (1896-1954) miał odnotować w swoich zapiskach, że „ślub brata Antoniego ze Skirmuntówną” miał miejsce w 1922[6]. W tej sytuacji datę narodzin ich pierworodnego Juliusza należałoby przesunąć również do tego roku. Skąd wzięła się ta niezgodność? W rozmowach z jego krytykami zetknąłem się z opiniami, że wielokrotnie zmieniający i ubogacający swój oficjalny życiorys Sokolnicki dodał sobie dwa lata życia aby móc upakować w życiorysie swoje „chwalebne dokonania” z okresu wojny. Jak było naprawdę trudno jest dziś dociec. Dzieciństwo młody Julek spędził w Pińsku, gdzie jaka sam wspominał, ukończył Gimnazjum i Liceum im. Józefa Piłsudskiego. 

W podjęciu studiów historycznych na Uniwersytecie Warszawskim przeszkodził mu wybuch wojny[7]. W 1939 r. w ramach 84 Pułku Strzelców Poleskich brał udział w walkach na Wołyniu, a po 17 września znalazł się w niewoli sowieckiej. Po ucieczce, jak pisze Ryszard T. Komorowski, „przedostał się do Warszawy, gdzie zajął się kolportażem prasy podziemnej. Aresztowany w 1940 roku przez Gestapo, był więziony najpierw na Pawiaku, potem w Metzu. Podczas pracy przymusowej w obozie koło Salzburgen podupadł na zdrowiu. Z rozpoznaniem nieuleczalnej choroby płuc, w 1942 roku został zwolniony z obozu i odesłany do Warszawy.”[8] Kolejne lata swojego życia Sokolnicki opisywał jako okres intensywnej działalności antynazistowskiej i antykomunistycznej w niewielkiej niezależnej organizacji określonej jako „Grupa Wolnych”[9]. Jest to trudny do weryfikacji przekaz jednoźródłowy, co też w późniejszych latach starano się niejednokrotnie wykorzystywać przeciw niemu. W ostatnich latach życia Sokolnickiego jego oponenci bez powodzenia próbowali zarzucać mu np., że w czasie II wojny światowej „kolaborował z gestapo, denuncjując związaną z podziemiem rodzinę Stasiewiczów, potem działał w bandzie, która grabiła ludność wiejską. Miał zostać zlikwidowany przez akowskie podziemie, ale uniknął wykonania wyroku.”[10]
Prawdopodobnie około 1944 r. w nieznanych bliżej okolicznościach (sam Sokolnicki wspominał o fałszywych dokumentach na nazwisko francuskiego ochotnika Claude Langloisa[11]), wydostał się z Polski i poprzez Francję dotarł do Włoch, gdzie dołączył do polskiego wojska. To wersja podawana przez samego Juliusza Sokolnickiego, ale wersja nie jedyna. Według funkcjonariuszy resortu bezpieczeństwa pomysł wyjazdu Sokolnickiego na Zachód do kuzyna Witolda Petlaro Skirmuntta pojawił się dopiero w lutym 1946 r. Początkowo „grupa wyjechała pociągiem do Pragi, a następnie do Frankfurtu. Tam Petlaro był jednak nieobecny, pozostawił im tylko 200 dolarów na koszta. Po pewnym czasie nadeszła wiadomość, iż Petlaro jest we Francji, a Sokolnicki i jego rodzina mają się udać do Włoch. W czerwcu po wyczerpaniu funduszów, Sokolnicki przebywając wówczas w obozie Trani, zgłosił się do Ambasady w Rzymie u kier. misji repatriacyjnej mjr. Lubańskiego i opowiedział o swej wędrówce. Otrzymał radę by ze względu na nielegalny wyjazd poczekał z powrotem do kraju. Sokolnicki został przewieziony do Anglii jako rodzina jakiegoś dalekiego krewnego - andresowca.”[12] Przebyta przez naszego bohatera trasa wędrówki w obu wersjach wydaje się być zbieżna, jednak ciekawość budzi dość duże przesunięcie czasowe. Między 1944 a 1946 istnieje wszak dość duża różnica. Pewne wątpliwości budzi niejasny powrót „Langloisa” w 1944 r., podczas gdy jego pobratyncy z Francuskiej Ochotniczej Brygady Szturmowej SS po wycofaniu z Ukrainy jeszcze w 1945 r. (wówczas już jako 33 Dywizja Grenadierów SS „Charlemagne”) walczyli na Pomorzu.

Po przybyciu wraz z II Korpusem Polskiego na Wyspy Brytyjskie zdemobilizowany w 1947 r. Sokolnicki został członkiem zarządu cywilnego obozu. Wkrótce też został sekretarzem 107 koła Stowarzyszenia Kombatantów Polskich SPK „Witley i Okolice”. Od lipca 1948 r. zamieszkał w Londynie, gdzie przez szereg lat pracował fizycznie. Równocześnie nie zaprzestał aktywności w strukturach polonijnych, m.in. sekretarzując Towarzystwu Oświaty Powszechnej. Od czerwca 1950 r. współredagował „Biuletyn Ziem Zachodnich”, a w 1958 r. założył Związek Obrony Polskich Ziem Zachodnich. Od 1958 r. członek Rady Naczelnej Związku Ziem Wschodnich RP i redaktor „Biuletynu Informacyjnego Związku Ziem Wschodnich RP”.

W 1951 r. Juliusz Sokolnicki zaangażował się w działalność zrzeszającej piłsudczyków Ligi Niepodległości Polski. Jak wspominała Lidia Ciołkoszowa popierająca prezydenta Zaleskiego Liga Niepodległości Polski „odstąpiła od niego, gdy odmówił podporządkowania się Aktowi Zjednoczenia i przekazania władzy Sosnkowskiemu. Przy Zaleskim pozostała tylko mała grupa jego zwolenników, między innymi Związek Socjalistów Polskich Pragiera, PSL-Wolność i grupa Cata-Mackiewicza. Na początku sierpnia 1954 wymówił Zaleskiemu posłuszeństwo generał Anders i w rezultacie Zaleski utracił poparcie znacznej większości kombatantów.”[13] Po powstaniu 8 sierpnia 1954 r. niekonstytucyjnej Rady Trzech Sokolnicki od początku opowiedział się w tym sporze po stronie legalnego prezydenta. Wraz z grupą byłych działaczy Ligi Niepodległości Polski współtworzył Konwent Walki o Niepodległość będący pierwszą grupą deklarującą wsparcie dla obozu prezydenckiego[14]. W artykule z 1969 r. nie wahał się przyrównywać Andersa, Arciszewskiego i Raczyńskiego do dążących do zniszczenia Konstytucji 3 Maja twórców konfederacji targowickiej[15]. Zbliżyło go to do Prezydenta, a równocześnie taka ocena Rady Trzech wpłynęła niewątpliwie na jego późniejsze działania podjęte w 1972 r.

W kolejnych latach swojej działalności politycznej Sokolnicki był członkiem i sekretarzem I (V), członkiem II (VI) i wiceprezesem II (VII) Rady Rzeczypospolitej. Po sporze z Przewodniczącym Konwentu Jerzym Ściborem-Kamińskim w 1955 r. powołał do życia Ruch Odrodzenia Narodowego, któremu prezesował do 1972 r. Równocześnie Sokolnicki piął się po szczeblach kariery rządowej wchodząc do kolejnych gabinetów tworzonych na wychodźstwie[16]. W tym miejscu nie sposób choćby krótko nie wspomnieć o wydarzeniach lat 1955-56 za sprawą których zrobiło się o nim głośno w mediach. 22 sierpnia 1956 roku w „Dzienniku Polskim” ukazał się artykuł w którym Sokolnicki przyznał się do kontaktów z dyplomatą polskiej ambasady w Londynie, z którym kilkakrotnie spotykał się konspiracyjnie i udzielał informacji na temat polskiej emigracji niepodległościowej w Wielkiej Brytanii[17]. Podawane przez niego tłumaczenia tego faktu poddawane były sążnistej krytyce, ale co należy podkreślić przyczyną krytyki w Radzie był nie tyle sam kontakt z reżymowym dyplomatą co nie uzgodniona z premierem „współpraca z wywiadem brytyjskim”. Afera ta nie przeszkodziła mu w dalszej karierze. W 1967 r. został Ministrem Informacji i Dokumentacji oraz redaktorem rządowego organu „Rzeczpospolita Polska”. Kilka lat później, w 1970 r. był Ministrem Spraw Wewnętrznych i Ministrem Spraw Krajowych. Z pracy rządzie wycofał się w roku następnym, gdyż jak wspominał: „Po wyznaczeniu mnie we wrześniu 1971 r. przez Prezydenta Augusta Zaleskiego następcą, w listopadzie tegoż roku złożyłem dymisję ze zajmowanych w rządzie pod przewodnictwem Zygmunta Muchniewskiego (Chrześcijańska Demokracja) stanowiska Ministra Spraw Krajowych i Ministra Spraw Wewnętrznych, aby nie ponosić dalej bezpośredniej odpowiedzialności za ten rząd”[18]

Zasygnalizowana tu nominacja jest wzbudzającym największe kontrowersje wydarzeniem w jego życiorysie. W swojej autobiografii Sokolnicki wskazywał, że choć 24 lutego 1971 r. sukcesorem Prezydenta ogłoszony został Stanisław Ostrowski, to już we wrześniu w prywatnej rozmowie „prezydent wyraził przekonanie, że prof. Ostrowski mający 80 lat jest za starym na Następcę Prezydenta i że jest zbyt miękki w stosunku do grup opozycyjnych i mógłby być przez te grupy manipulowany. Przy końcu rozmowy Prezydent Zaleski zapytał Juliusza czy przyjąłby stanowisko Następcy Prezydenta”[19]. Po śmierci Zaleskiego Sokolnicki powołując się na wolę zmarłego i sygnowany jego podpisem dokument[20] ogłosił się Następcą Prezydenta RP na Uchodźstwie. Natychmiast w opublikowanym komunikacie PAT z 9 kwietnia 1972 r. Minister Sprawiedliwości Sylwester Karalus i Szef Kancelarii Cywilnej Prezydenta Paweł Jankowski zdementowali ten fakt i ogłosili, że „zarządzenie z dnia 22 września 1971 roku o wyznaczeniu następcy Prezydenta RP i Dziennik Ustaw RP Nr 1 z dnia 7 kwietnia 1972 roku z tym zarządzeniem są falsyfikatami”[21]. Mimo to posługujący się fotokopiami rzekomej nominacji Sokolnicki „zdymisjonował” gabinet powołany przez Prezydenta Ostrowskiego i desygnował na urząd Prezesa Rady Ministrów Sergiusza Ursyna Szantyra. W kolejnych latach powoływał kolejnych premierów i tworzył kolejne gabinety rządowe działające równolegle do rządów powoływanych przez „Zamek”.[22].

Lata 1972-90 to okres wzbudzający szereg wątpliwości. Z jednej strony wciąż rośnie grupa oponentów Sokolnickiego, którzy zarzucają mu uzurpację i „rozbijactwo” polskiej emigracji. W ogłoszonej 21 kwietnia 1977 r. odezwie skierowanej do Żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych generałowie Zygmunt Bohusz-Szyszko, Stanisław Maczek i Bronisław Duch podkreślali, że „działalność ta prowadzi do rozbicia naszych szeregów i do ośmieszenia pięknych tradycji naszego wojska”. Nieustannie pojawiają się zastrzeżenia (i podejrzenia) co do niejasnych zasad prowadzonej przez niego polityki w zakresie nominacji, awansów i kupczenia odznaczeniami. We wspomnianym dokumencie charakteryzując działalność Sokolnickiego polscy dowódcy wskazywali: „Wielu z Was prawdopodobnie słyszało o p. Sokolnickim, który podszywając się pod miano Konstytucyjnego i legalnego Prezydenta RP, rozdaje bezprawnie nasz najwyższy Order Wojenny Virtuti Militari, chlubę Wojska Polskiego, swoim nielicznym zwolennikom i awansuje ich do wysokich stopni »pułkownikowskich« i »generalskich«, przeskakując po parę stopni pośrednich, jak np. porucznika – od razu na pułkownika, majora – na generała brygady itp.” [23] W licznych opracowaniach dotyczących tego okresu można znaleźć opinie w których autorzy podkreślają jednoznacznie, że „J. Sokolnicki niepokoił emigrację w Londynie niemal do końca jej istnienia, wydając oficjalne oświadczenia jako prezydent RP, podpisując nominacje na kolejne stopnie wojskowe, nadając ordery i odznaczenia różnym osobom na emigracji i w kraju.”[24] Wśród odznaczonych przez niego Orderem Orła Białego osób znaleźli się m.in. legendarny kapelan „Solidarności” ks. prałat Henryk Jankowski i przewodniczący „Solidarności” Lech Wałęsa[25]. Ten pierwszy był zresztą później „Ministrem Stanu Rządu RP na Uchodźstwie” w ostatnich gabinetach rządowych powoływanych przez Sokolnickiego.

Z drugiej strony nie sposób nie zauważyć szeregu działań, które można by ocenić mianem działania w interesie polskiej racji stanu. W efekcie jego starań gubernatorzy stanów New Hampshire i New York ogłosili kwiecień (w nawiązaniu do mordu katyńskiego) miesiącem ofiar terroru bolszewickiego. Był inicjatorem i współzałożycielem powstałej w 1986 r. Central European Community (Rada Środkowej Europy), w której znaleźli się emigracyjni przedstawiciele środowisko politycznych krajów będących pod jarzmem komunistycznym. Poza Polakami byli to przedstawiciele Królewskiego Dworu Albanii, Królewskiego Dworu Bułgarii, Królewskiego Dworu Rumunii, niepodległego Państwa Chorwacji, Tymczasowego Rządu Republiki Czechosłowackiej i Wolnej Estonii[26]. Wspominając ten wątek swojej działalności Sokolnicki podkreślał, że było to „największe osiągnięcie”, a „życzenia i gratulacje przysyłali nam nawet tacy ludzie jak ówczesny prezydent J. Bush”[27]. Przez szereg lat za pośrednictwem Konstantego Zygfryda Hanffa i jego „Organizacji Wolna Polska” utrzymywał kontakty z niekorowską opozycją w kraju, początkowo ze środowiskami Konfederacji Polski Niepodległej, a później – w latach 80. – Solidarności Walczącej[28]. Zgoła odmiennym aspektem jego działalności było utworzenie w 1979 r. Orderu Świętego Stanisława, który w 1990 r. przekształcił w międzynarodową niezależną organizację charytatywną[29]. Sam Sokolnicki wspominał, że „stworzyliśmy z niego order niezależny od instytucji państwowych, by mógł działać jako order charytatywny, by zbliżał ludzi do siebie, by likwidował dawne nienawiści i niechęci, by ludzie nie patrzyli na siebie wrogo.”[30] Niezależnie od wskazywanych przez niego szlachetnych przesłanek, utworzenie tego orderu również wywołało sprzeciw „obozu zamkowego”. W jednym z oświadczeń Rządu RP z 17 listopada 1982 r. wskazywano, że Sokolnicki „nie tylko bezprawnie nadaje fikcyjne stopnie wojskowe i odznaczenia, ale również państwowe stanowiska oraz tytuły i insygnia pseudoreligijnego zakonu, w którym jakoby piastuje urząd »Wielkiego Mistrza«. Tym sposobem zbiera fundusze dla finansowania swojej działalności.”[31]

Wraz z początkiem lat dziewięćdziesiątych zakończył się polityczny etap działalności Sokolnickiego. 11 listopada 1990 r., po przeprowadzeniu wolnych wyborów w kraju i w związku ze zbliżającymi się wyborami prezydenckimi, sporządził „Akt przekazania suwerennej władzy” w którym napisał m.in.: „My, Juliusz Nowina-Sokolnicki, Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej na Uchodźstwie od dnia 6 kwietnia 1972 roku, na podstawie nominacji wystawionej w dniu 22 września 1971 roku przez ś.p. Augusta Zaleskiego, Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na Uchodźstwie, zgodnie z Art. 24 Konstytucji z 1935 roku, Ministrowie Stanu oraz pozostali Dostojnicy Państwowi, których podpisy złożone są pod niniejszym Aktem, przekazujemy wszelką suwerenną władzę, jaką do tej pory posiadała Rzeczypospolita Polska na Uchodźstwie, jako kontynuator Drugiej Rzeczypospolitej Polskiej utworzonej w 1918 roku, w ręce Rzeczypospolitej Polskiej z siedzibą w Warszawie, a także, zgodnie z Art. 24 Konstytucji z 1935 roku, w imieniu własnym oraz wszystkich  powołujących się na nominację otrzymaną z rąk zmarłego Prezydenta A. Zaleskiego, nieodwołalnie mianujemy prawnym następcą na urząd Prezydenta Rzeczypospolitej osobę, która zostanie legalnie na ten urząd wybrana w wyniku wyborów powszechnych, wyznaczonych na dzień 25 listopada 1990 roku i przekazujemy tej osobie urząd Prezydenta z chwilą jej zaprzysiężenia, powierzając tym samym nowemu Prezydentowi oraz Rządowi przez niego powołanemu tą samą suwerenną władzę, jaką do tej pory sprawowaliśmy na podstawie konstytucji z roku 1935.”[32] Od tego momentu Sokolnicki wycofał się z życia politycznego, konsekwentnie podkreślając, że nie pełni żadnej funkcji państwowej[33]. Głównym polem jego aktywności stał Order Świętego Stanisława, z którego uczynił autonomiczne stowarzyszenie o profilu charytatywnym. Ostatnim wydarzeniem, w którym uczestniczył była mająca miejsce 9 maja 2009 r. 131 Inwestytura Orderu połączona z obchodami 30-lecia działalności organizacji.

Juliusz Nowina-Sokolnicki zmarł 7 sierpnia 2009 r. o godzinie 3 nad ranem w pamiętającym czasy rzymskie malowniczym Colchester. Co ciekawe, podkreślający swoje przywiązanie do polskości i sprawowanie najwyższego urzędu w państwie, w myśl przepisów prawa Sokolnicki zmarł jako obywatel brytyjski[34]. Zgodnie z jego ostatnią wolą doczesne szczątki zostały skremowane w Colchester, gdzie 26 sierpnia 2009 r. odbyła się ceremonia zakończona przyjęciem w tamtejszym George Hotel. Miesiąc później, 26 września 2009 r. prochy zostały złożone w Sanktuarium w Kałkowie Godowie[35]. Zdawałoby się, że to wydarzenie powinno zamknąć pewien etap związany ze spojrzeniem na jego działalność, a miejsce żywiołowych emocji powinny zająć chłodne oceny merytoryczne.

Czy Juliusz Nowina-Sokolnicki był mężem stanu i polskim bohaterem narodowym? To kwestia dyskusyjna i z pewnością jego oceny długo jeszcze pozostaną tematem gwałtownych sporów zwolenników i przeciwników. Niezależnie jednak od przynależnego każdemu prawa do swobodnego wyrażania opinii i oceny działalności innych osób należy żywić nadzieje, że każda ocena winna być uzasadniona merytoryczne, a nie być jedynie wynikiem osobistych sympatii bądź antypatii. W wiekopomnym dziele „De vita Caesarum” Gajus Swetonius Trankwillus zanotował, że po śmierci cesarza Domicjana senatorowie „na wyścigi wszyscy gromadnie pobiegli do kurii. Nie mogli się powstrzymać od tego, aby od razu nie naurągać zmarłemu w sposób jak najbardziej obelżywy i gwałtowny, krzycząc jeden przez drugiego. Czym prędzej dali rozkaz, aby przyniesiono drabiny i pozdzierano na oczach wszystkich jego tarcze i wizerunki i tam od razu porzucano na ziemię. Wreszcie uchwalili, żeby wszędzie pozacierano jego napisy i zniszczono w ogóle pamięć o nim.”[36] Juliusz Nowina-Sokolnicki to postać kontrowersyjna. To czy był legalnym prezydentem czy jedynie uzurpatorem, może być przedmiotem toczonych przez historyków sporów. Jednakże żadna, nawet najbardziej krytyczna, ocena nie upoważnia do tego by iść w ślady rzymskich senatorów. Juliusz Nowina-Sokolnicki to postać niezwykle barwna i zdecydowanie kontrowersyjna, a jego działalność w latach 1972-90 dodawała niewątpliwego kolorytu polskiej emigracji. Z uwagi na swoją aktywność przez wielu oceniany był bardzo krytycznie, choć równocześnie udało mu się zgromadzić wokół siebie grupę zadeklarowanych zwolenników. I choć czasem postać ta bywa marginalizowana to nie sposób nie zauważyć, że niezależnie od tego jak go oceniamy stanowi on dostrzegalną część wielobarwnego polskiego życia emigracyjnego.



[1] Określenie „damantio memoriae” stanowi nowożytną przeróbkę występującego w starożytnych źródłach terminu „memoria damnata”.
[2] W. Wołodkiewicz, Europa i prawo rzymskie. Szkice z historii europejskiej kultury prawnej, Warszawa 2009, s. 349.
[3] A. Kępiński, Zdrada Prezydenta Wałęsy & Co. Przyczynek do historii Polski, Jelenia Góra 2009, s. 246.
[4] Genealogia Juliusza Nowina-Sokolnickiego na stronie M. J. Minakowskiego „Genealogia potomków Sejmu Wielkiego” http://www.sejm-wielki.pl/b/cz.I023084
[5] B. Ławszowski [T. Lenczewski], Juliusz Nowina-Sokolnicki. Uwagi do biografii, „Mars”, t.12, 2002, s. 101.
[6] B. Ławszowski [T. Lenczewski], Juliusz Nowina-Sokolnicki. Uwagi do biografii, „Mars”, t.12, 2002, s.102.
[7] J. Nowina-Sokolnicki, Szkic do autobiografii, [w:] R. Majka, Nieznany Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Juliusz Nowina-Sokolnicki. Tom 1, Poznań 2006, s. 22.
[8] R. T. Komorowski, Kawalerowie i Damy Orderu Świętego Stanisława, Poznań 2006, s. 157.
[9] J. Nowina-Sokolnicki, Szkic do autobiografii, [w:] R. Majka, Nieznany Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Juliusz Nowina-Sokolnicki. Tom 1, Poznań 2006, s. 23.
[10] B. Aksamit, Wielki Mistrz, „Duży Format”, 19 maja 2008, s. 21; Oskarżenia te zostały zdementowane m.in. liście do rodziny de Virion z 15 października 2007 oraz w podanym do wiadomości publicznej Oświadczeniu Sokolnickiego z 1 grudnia 2007 r.
[11] J. Nowina-Sokolnicki, Szkic do autobiografii, [w:] R. Majka, Nieznany Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Juliusz Nowina-Sokolnicki. Tom 1, Poznań 2006, s. 24.
[12] Dokument nr 5. [brak daty], Warszawa - Notatka informacyjna na temat Juliusza Sokolnickiego, [w:] N. Wójtowicz, Kryptonim „Mikron” – komunistyczny wywiad wobec Juliusza Sokolnickiego, Poznań [w druku].
[13] L. Ciołkoszowa, Spojrzenie wstecz, Paryż 1995, s. 286.
[14] R. Turkowski, Parlamentaryzm polski na uchodźstwie 1945-1972, Warszawa 2001, s. 219.
[15] J. Sokolnicki, Dwie konstytucje, „Rzeczpospolita Polska”, nr 4 (176), 30 kwietnia 1969.
[16] R. Turkowski, Parlamentaryzm polski na uchodźstwie 1945-1972, Warszawa 2001, s. 233.
[17] Wydarzeniom tym Krzysztof Tarka poświęcił swój wyraźnie stronniczy tekst „Prowokator »Mikron«” – zob. K. Tarka, Prowokator „Mikron” - Juliusz Sokolnicki, „Zeszyty Historyczne”, 2006, z. 157, s. 101-112; K. Tarka, Prowokator „Mikron” - Juliusz Sokolnicki, [w:] K. Tarka, Mackiewicz i inni. Wywiad PRL wobec emigrantów, Łomianki 2007, s. 267-279. Szersze spektrum tych wydarzeń pokazują dokumenty archiwalne zawarte w przygotowywanym tomie: N. Wójtowicz, Kryptonim „Mikron” – komunistyczny wywiad wobec Juliusza Sokolnickiego, Poznań [w druku].
[18] J. Nowina-Sokolnicki, Na marginesie sprawy Jana Nowaka-Jeziorańskiego o Ambasadorze Rzeczypospolitej Polskiej Aleksandrze Ostoi-Starzewskim, Poznań 2002, s. 10.
[19] J. Nowina-Sokolnicki, Szkic do autobiografii, [w:] R. Majka, Nieznany Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Juliusz Nowina-Sokolnicki. Tom 1, Poznań 2006, s. 31.
[20] Fotokopia dokumentu zob.: A. Kępiński, Zdrada Prezydenta Wałęsy & Co. Przyczynek do historii Polski, Jelenia Góra 2009, s. 294.
[21] Komunikat PAT nr 3/72, „Rzeczpospolita Polska”, nr 4/5 (212/213) z kwietnia-maja 1972.
[22] Były to trzy rządy Sergiusza Ursyn-Szantyra (od 30 grudnia 1972 do 18 stycznia 1976), rząd Zenona Janasiaka (od 10 lutego 1976 do 4 kwietnia 1978), rząd Ryszarda Józefa Zawiszy (od 26 kwietnia 1978 do 10 maja 1979), rząd Stanisława Zięby (od 10 maja 1978 do 3 maja 1980, rząd Jana Zygmunta Sobolewskiego (od 28 maja 1980 do 17 lutego 1981), trzy rządy Jana Libronta (od 14 marca 1981 do 14 września 1985) i trzy rządy Jana Alfreda Chanerley-Łokcikowskiego (od 11 listopada 1985 do 22 grudnia 1990). Szczegółowy skład osobowy tych gabinetów zob. J. Nowina-Sokolnicki, Na marginesie sprawy Jana Nowaka-Jeziorańskiego o Ambasadorze Rzeczypospolitej Polskiej Aleksandrze Ostoi-Starzewskim, Poznań 2002, s. 50-61.
[23] Wybór dokumentów do dziejów polskiego uchodźstwa niepodległościowego 1939-1991, tom VII, red. A. Suchcitz, L. Maik, W. Rojek, Londyn 1997, s. 449, 550.
[24] R. Turkowski, Rada Narodowa RP po zjednoczeniu emigracji (1972-1989), [w:] Kierownictwo obozu niepodległościowego na obczyźnie 1945-1990, red. A. Szkuta, Londyn 1996, s. 198.
[25] Komunikat Służby Informacyjnej, „Free Poland – Wolna Polska”, nr 108 z 31 października 1989.
[26] J. Nowina-Sokolnicki, Szkic do autobiografii, [w:] R. Majka, Nieznany Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Juliusz Nowina-Sokolnicki. Tom 1, Poznań 2006, s. 35.
[27] A. Kępiński, Wielki Mistrz Polski Juliusz Nowina-Sokolnicki. Przyczynek do biografii. Rozmowy 2000-2008, Jelenia Góra 2009, s. 35.
[28] Więcej danych na temat tej działalności znajduje się w zbiorach Archiwum Organizacji i Redakcji „Wolna Polska”. Aktualnie przygotowywany jest do druku tom zawierający wybór dokumentów: Współpraca organizacji „Wolna Polska” z opozycją niepodległościową w kraju w latach 1975-90, red. N. Wójtowicz, Warszawa [w druku].
[29] Zob. szerzej: Order of Saint Stanislas. Handbook 1765, red. M. Subritzky-Kusza, Tauranga 2004; R. T. Komorowski, Kawalerowie i Damy Orderu Świętego Stanisława, Poznań 2006; Z. Dunin-Wilczyński, Order Św. Stanisława, Warszawa 2006; N. Wójtowicz, Praemiando Incitat - Order Świętego Stanisława (Wybrane dokumenty), Warszawa 2007.
[30] A. Kępiński, Wielki Mistrz Polski Juliusz Nowina-Sokolnicki. Przyczynek do biografii. Rozmowy 2000-2008, Jelenia Góra 2009, s. 39.
[31] Oświadczenie Rządu RP w sprawie Juliusza Sokolnickiego, Komunikat PAT nr 7/82 z 17 listopada 1982.
[32] Akt przekazania suwerennej władzy z 11 listopada 1990 r. (Kopia dokumentu w zbiorach autora); Zob. też: Orędzie Prezydenta RP, „Gwiazda Polarna” z 29 grudnia 1990.
[33] W tej sytuacji zgoła kabaretowo brzmi oświadczenie Jana Zbigniewa Potockiego, który powołując się na sukcesję uzyskaną od umierającego Sokolnickiego ogłosił się kolejnym Prezydentem Rzeczypospolitej – zob. Tymczasowe Biuro Prezydenta Rzeczpospolitej (na Uchodźstwie) Jana Zbigniewa Potockiego, http://order-of-st-stanislas.org/dokument.htm (stan na wrzesień 2009).
[34] W sporządzonym 15 sierpnia 2009 r. dokumencie notariusz Colchester David James Cammack zaznaczył, że wzmiankowany w treści Juliusz Nowina-Sokolnicki wylegitymował się paszportem brytyjskim nr 304360431 – fotokopia dokumentu zob. A. Kępiński, Zdrada Prezydenta Wałęsy & Co. Przyczynek do historii Polski, Jelenia Góra 2009, s. 376.  Warto zauważyć, że przyjęcie przez niego obywatelstwa brytyjskiego stało w sprzeczności z Ustawą o obywatelstwie polskim z 20 stycznia 1920 r. (Dz.U. Nr 7 poz. 44), która wskazywała wprost, że polski obywatel nie może być równocześnie obywatelem innego kraju, zaś poprzez nabycie obcego obywatelstwa następuje utrata obywatelstwa polskiego. Zmiany w tym zakresie forsował sam Sokolnicki, który podkreślał m.in. „Doprowadziłem do tego, że członkami Rady mogły być nie tylko osoby z paszportem uchodźcy, ale także Polacy posiadający obywatelstwo państw zamieszkania” – A. Kępiński, Wielki Mistrz Polski Juliusz Nowina-Sokolnicki. Przyczynek do biografii. Rozmowy 2000-2008, Jelenia Góra 2009, s. 15.
[35] Fotokopia ostatniej woli dotyczącej uroczystości pogrzebowych i pochówku Juliusza Nowina-Sokolnickiego zob. A. Kępiński, Zdrada Prezydenta Wałęsy & Co. Przyczynek do historii Polski, Jelenia Góra 2009, s. 375.
[36] Gajus Swetonius Trankwillus, Żywoty cezarów. Przekład i wstęp Janina Niemirska-Pliszczyńska, przedmowa Józef Wolski, Wrocław 1987, s. 331.